ДЖОРДАНО БРУНО

(1548-1600)

                 Зачем грязью покрывали?
                 Талант – талант как ни клейми.
                 Забыты те, кто проклинали,
                 Но помнят тех, кого кляли.
                                 Евгений Евтушенко

Төпсез нәрсәнең төбе юк,
Яшәү вакытының ахыры юк.
Без яшибез киң галәмдә,
Үлемсезлек дөньяда.

Жир яшәми ялгызлыкта,
Безгә, ул якын да, ерак та.
Көлешеп, жырлап яшәсәк тә,
Борчу була һәрбер йөрәктә.

Жирдә бозыклык булып тора,
Ялган сүз дә сөйләнә.
Ышанмыйлар ишеткәнгә —
Джордано Бруно белеменә дә.

Унбер яшендә Неапольга
Жибәрәләр укырга.
Унбиш яшьтә — Святой Доминик
Монастыренә — укырга.

Монастырьдә яшәгәндә,
Риза булмый әйткән сүзгә,
“Монахлар сүзе шөбһәле”дип,
Уйына килгәнен әйтә.

Христосның вафат булуы,
Дева Мария турында да,
”Алай булмый” дип турыдан,
Үз фикерен белдергән.

Жир! Жир! – дип күп сөйлиләр.
Ничек әйләнә? Белмиләр.
Кояш бит әйләндерә Жирне
Һәм башка жисемнәрне

Кояш – жисемнәрнең үзәге —
Коперник шуны белдергән.
Джордано Бруно да белемле,
Коперник уйын раслаган.

Жирнең зур магнит көче бар.
Жир кузгала, ул әйләнгеч;
Кояш – жылы, нурлы, якты,
Бик көчле әйләндергеч.

Материализмга якын булган
Табигать факторлары белән,
Киләчәк эпохада туып
Аңлатыласы фактны белеп,
Яза башлаган фараз итеп —

Йолдызлар – ерактагы кояшлар, дип
Безнең Кояшның әйләнәсендә
билгеле булмаган жисемнәр бар, дип,
Галәмдә кояш кебек илләр бар, дип.

Лондонда язган әсәрләр дә.
Татарчалап әйткәндә —
“Дөнья бетмәс-төкәнмәс”.
Тагын аның бер китабы —
”Иксез-чиксез, исәпсез-сансыз”

(Бруно — беренче түгел, галәмдә
исәпсез күп дөньялар бар дип,
Николай Кузанский атомист та
элегерәк уен белдергән)

Үзенең укучысы, әләкләп
Джордано Бруноны гаепләп,
Белемгә актив булуын сөйләп,
Аяусыз каты газаплаучы –
Инквизиторга барып житеп,
Яманлый икән арттырып.

Тормышында кыенлыклар туа.
Бруно кача Рим каласына.
Аннан Италиянең төн ягына.
Кадерләп Францияга чакыралар
(Король Генрих ІІІ Французский)
Анда да бирмиләр тынычлык.
Ике елдан соң китә Англияга,
Бара Германияга да.

Күп эшли, лекциялар укып,
Илдән илгә йөри качып.
Юк-бар сүз таратасың дип,
Алты ел төрмәдә утыртып,
Яшь кеше түгел, зур яшьтә.
Сәбәпсез газаплап, борчып,
Донос буенча, еретик дип
(17 февральдә 1600 елда)
Костерда яндырсалар да тотып,
Үз сүзеннән кире кайтмый
Сизгер белгеч, интуитив, поэт,
БАТЫР ДЖОРДАНО БРУНО.

* На луне есть кратер Бруно
* Джордано Бруноның ахыргы сүзләре: “Мин үз ризалыгым белән, газапта яшәп үләм. Беләм, минем жаным, ахыргы сулыш алуымда җәннәткә җитә.”

Н.Ю. Абдулкаримова